Jan Konior
O pracach badawczych w Zakładzie Dydaktyki Matematyki UŚl
(wystąpienie na Sesji Naukowej z okazji 50–lecia Oddziału Górnośląskiego PTM
w dniu 13.12.2003r.)

       Moje wystąpienie nie jest pełnym referatem, tak jak inne, tutaj wygłaszane. Ma charakter odrębnego tematycznie aneksu do tekstu, który napisałem do jubileuszowego wydawnictwa. 
       Tamten tekst został opracowany według formuły (bardzo rygorystycznej i zawężającej, ale –  jak się mi wydawało –  jedynie możliwej), w której nie mieściło się wiele działań zwyczajowo i potocznie uważanych za działalność dydaktyczną. Chodzi tu o działania w samym Zakładzie Dydaktyki Matematyki Uniwersytetu Śląskiego, ale przede wszystkim o tego typu działalność osób spoza tego Zakładu. Było przecież i nadal notujemy w naszym regionie  szereg przedsięwzięć, inicjatyw i działań matematyków na rzecz środowiska. Tworzono tu autorskie programy nauczania dla klas uniwersyteckich, a przede wszystkim prowadzono takie klasy, w różnych formach popularyzowano matematykę i wyławiano młode talenty; matematycy ze środowiska akademickiego angażowali się w odpowiedzialne prace długofalowe poza uczelnią, związane m.in. z podnoszeniem kwalifikacji nauczycieli itp. Wymieniam tu fakty przykładowo, celowo ad hoc, z pominięciem jakiejkolwiek hierarchii i bez nazwisk, gdyż nie czułbym się w pełni kompetentny nawet do adekwatnego określenia z nazwy tych wszystkich działań. Kompleksowa ich prezentacja byłaby chyba zadaniem mało realnym do indywidualnego wykonania. Są one jednak trwałym wkładem do kultury, promocji i rozwoju środowiska. W moim głębokim przekonaniu zasługują ze wszech miar na utrwalenie. 
       Powracając do wspomnianego, własnego tekstu, pozwolę sobie w jego uzupełnieniu wykroczyć poza horyzont czasowy, w którym ulokowałem informacje o pracach w Zakładzie Dydaktyki Matematyki. Mam bowiem szczególne powody wynikające z funkcji, które wypadło mi spełniać (ale także osobiste), by wspomnieć – może nieco w innym wymiarze niż zostało to już dziś tutaj zrobione – o działaniach niektórych osób związanych bliżej z Zakładem, osób którym Zakład ten, społeczność studencka i środowisko zawdzięczają wiele. 
Najpierw jednak pewna refleksja historyczna. Dotyczy ona rozwoju samej dydaktyki matematyki. Oto w połowie lat trzydziestych ubiegłego stulecia zainicjowała – jak wiadomo – swą działalność grupa matematyków francuskich pod wspólnym pseudonimem Bourbaki. Celem grupy była oparta na nowych zasadach systematyzacja matematyki. Jej gmach miał opierać się na niewielu strukturach (algebraicznych, topologicznych, porządkowych), określonych aksjomatycznie, nad którymi są szczeblowo nadbudowane inne, pochodne. Pomysł ten i próba jego realizacji wzbudziły na całym świecie wiele dyskusji i kontrowersji wśród matematyków. Inicjatywa Bourbakiego ostatecznie nie zyskała pełnej aprobaty społeczności matematycznej. 
Wspominam o tym dlatego, że ruch ten zaznaczył się później, w latach 1960 – 1970, ogromną falą w nauczaniu matematyki. Skupił wokół tego nauczania wielu znanych matematyków, w nie notowanej dotąd skali ożywił środowisko dydaktyków, psychologów, organizatorów oświaty, a nawet polityków. W wyniku gigantycznych prac koncepcyjnych i organizacyjnych powstały na użytek szkolny projekty znane w  angielskim obszarze językowym jako new mathematics, zaś pod francuską nazwą jako mathématique moderne. Ten okres zwany nieraz sugestywnie „wielkim wybuchem” jest przez niektórych uważany za początek naukowej dydaktyki matematyki. Choć ostatecznie reformatorski projekt szkolny pod nazwą „mowa matematyka” został w światowym eksperymencie zweryfikowany na jego niekorzyść, wywołał w następnym dziesięcioleciu, tj. w dekadzie 1970 – 1980 kontrreakcję zwaną „drugą falą reform”, stanowiącą kolejny potężny impuls do rozwoju dydaktyki matematyki. Tak oto nowe trendy w matematyce nobilitują postęp w jej dydaktyce.
W centrum tego międzynarodowego ruchu – za sprawą Prof. Zofii Krygowskiej – znalazł się na przełomie lat 50/60 zorganizowany przez Nią krakowski ośrodek dydaktyki matematyki. Z tym ośrodkiem od wczesnego okresu, na długo przed powstaniem Zakładu Dydaktyki Matematyki w Uniwersytecie Śląskim, współpracowała mgr M. Zajączkowska. To Jej jestem winien oddzielne wspomnienie. Zabierała z sobą młodych adeptów dydaktyki matematyki na ogólnopolskie seminaria i międzynarodowe sympozja organizowane wtedy w Krakowie. Jako epizod, samemu utkwiła mi w pamięci z tamtego czasu bardzo ożywiona – przeciągająca się poza wszelkie ramy organizacyjne – dyskusja w jednej z grup roboczych takiego sympozjum między prof. H. Freudenthalem a prof. A. Grzegorczykem na temat rozumowań, które można byłoby uznać za typowe wyłącznie dla matematyki (tj. takich, które nie występują w tzw. sytuacjach potocznych). Wyjeżdżaliśmy też za granicę. Każde takie sympozjum było okazją do spotkania interesujących ludzi z całego świata i płodnym forum wymiany myśli, na którym można się było naprawdę wiele nauczyć.
Mgr M. Zajączkowska przez wiele lat z pełnym zaangażowaniem przygotowywała studentów do zawodu nauczycielskiego. Zawiązała i prowadziła międzyszkolne koło matematyczne dla młodzieży z terenu Górnego Śląska, była m.in. inicjatorką różnych form współpracy środowiska szkolnego i uczelnianego. Organizowała cieszące się znaczną frekwencją owocne spotkania miejscowych nauczycieli z Prof. Z. Krygowską. Gorliwie wcielała w życie zasady i nowe podręczniki reform z lat 60 – tych. 
Ale są też wokół nas ludzie anonimowi pracujący obok nauki przez duże N. Z poświęceniem przez wiele lat działają w zakresie zawodowego kształcenia studentów matematyki UŚl jako szkolni opiekunowie praktyk przedmiotowych. Było ich w różnych okresach łącznie około 30. Spełniali lub nadal spełniają swą niełatwą rolę bez rozgłosu, a bywało, że i bez specjalnego wynagrodzenia. Przy takiej okazji jak dzisiejsza im także należą się słowa uznania, choć nie wszyscy są członkami PTM. Niektórzy z nich tkwili w tym dziele przez cały okres swego życia zawodowego: od pierwszej lekcji niemal po emeryturę. To samo dotyczy współpracujących z Uniwersytetem szkół. Proszę pozwolić, że chociaż wymienię nazwiska opiekunów ze stażem kilkunastoletnim, bliskim lub większym od 20 lat (pomijam tytuły): 

                               1. Augustyniak Elżbieta                  5. Suchanek Renata
                               2. Czech Zofia                                 6. Szmigiel Ewelina
                               3. Mehlich Teresa                            7. Tkacz Grażyna
                               4. Paliczka Teodor                           8. Wróblewska Teresa.